Türkiye'de özellikle büyükbaş, küçükbaş ve kanatlı hayvancılık sektöründe çalışacak personel bulmak, işletme sahipleri bakımından önemli bir sorun haline gelmiştir. Bu nedenle son dönemde yabancı uyruklu çoban ve hayvan bakıcılarının çalışma izinleri hakkında çok sayıda soru gündeme gelmektedir.
Özellikle Afganistan vatandaşlarının hayvancılık sektöründe yoğun şekilde tercih edilmesi nedeniyle;
“Afgan çoban çalışma izni nasıl alınır?”, “Afganlar Türkiye'de çalışabilir mi?”, “Afgan çobanlara kimlik veriliyor mu?”, “Kaçak Afgan çalıştırmanın cezası nedir?”, “Büyükbaş hayvan çiftliğinde Afgan çoban nasıl çalıştırılır?”
gibi soruların cevapları önem kazanmıştır.
Bu yazımızda, 2026 yılı itibarıyla yürürlükte bulunan çalışma izni kriterleri, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın hayvancılık işletmelerine ilişkin düzenlemeleri, Tarım ve Orman Bakanlığı uygulaması ve tarafımıza iletilen Afganistan'daki başvuru evrak listesi birlikte değerlendirilerek açıklanacaktır.
Evet. Afganistan vatandaşları, gerekli şartları sağlamaları halinde Türkiye'de çalışma izni alabilir.
Türk hukukunda Afganistan vatandaşlarının çoban, hayvan bakıcısı veya kümes bakım işçisi olarak çalışmasını genel olarak yasaklayan Afganistan vatandaşlığına özgü bir düzenleme bulunmamaktadır.
Burada asıl önemli olan, yabancının Türkiye'ye hangi statüyle geldiği ve çalışma izni başvurusunun yurt içinden mi yoksa yurt dışından mı yapılacağıdır.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı iki temel başvuru yöntemi öngörmektedir:
Türkiye'de bulunan yabancının yurt içinden çalışma izni başvurusu yapılabilmesi için kural olarak en az 6 ay süreyle düzenlenmiş ve başvuru sırasında geçerliliğini koruyan ikamet izninin bulunması gerekir. Bu durumda yabancının 99 ile başlayan Yabancı Kimlik Numarası üzerinden başvuru yapılır.
Dolayısıyla Türkiye'de kaçak veya düzensiz göçmen statüsünde bulunan bir Afgan'ın doğrudan işveren tarafından e-İzin sistemi üzerinden normal yurt içi çalışma izni başvurusuna konu edilmesi mümkün değildir.
Bu nokta özellikle çiftlik sahipleri açısından önemlidir.
Bu sorunun cevabı, “Afganistan vatandaşı olmak” ile “Türkiye'de yasal statü sahibi olmak” arasındaki ayrımda yatmaktadır.
Afganistan vatandaşı Türkiye'ye yasal olarak gelmiş ve kendisine geçerli bir ikamet izni verilmişse, Türkiye'de yabancı kimlik numarasına sahip olabilir. Çalışma izni başvurularında da yurt içindeki yabancılar bakımından bu kimlik numarası kullanılmaktadır.
Ancak Türkiye'ye kaçak yollarla giren veya yasal kalış hakkı bulunmayan her Afgan'a otomatik olarak yabancı kimlik numarası veya ikamet izni verilmesi söz konusu değildir.
Başka bir ifadeyle:
Afgan olmak = otomatik olarak Türkiye'de kimlik sahibi olmak değildir.
Yabancının Türkiye'deki hukuki statüsünün ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Çalışma izni verildiğinde ise çalışma izni, Bakanlık tarafından resmi kart şeklinde düzenlenir. Süreli, süresiz ve bağımsız çalışma izinleri, geçerlilik süresince yabancıya Türkiye'de çalışma ve ikamet hakkı sağlar.
Bu konuda kamuoyunda ciddi bir kavram karışıklığı bulunmaktadır.
Türkiye'de kaçak veya düzensiz durumda bulunan bir yabancının, sırf bir çiftlikte çalıştırılmak istenmesi nedeniyle sonradan normal bir ikamet izni alarak çalışma izni sürecine geçirilmesi genel bir uygulama değildir.
İkamet izni, Türkiye'de yasal kalış hakkı bulunan veya kanunda öngörülen şartları taşıyan yabancılar bakımından düzenlenen bir statüdür. Göç İdaresi Başkanlığı, ikamet izni başvurularının 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu'nda düzenlenen ikamet izni türlerinden birisine dayanması gerektiğini belirtmektedir. Ayrıca ikamet izni tek başına çalışma hakkı vermez. Çalışmak isteyen yabancının ayrıca çalışma izni alması gerekir.
Dahası, çalışma izni olmadan çalıştığı tespit edilen yabancılar hakkında sınır dışı etme kararı alınabilecek haller 6458 sayılı Kanun kapsamında açıkça düzenlenmiştir.
Bu nedenle uygulamada;
“Kaçak Afgan'ı çiftlikte çalıştırayım, daha sonra oturma izni alırız.”
şeklindeki bir yaklaşım hukuken güvenli değildir.
Öncelikle yabancının Türkiye'deki statüsünün hukuka uygun hale gelmesi ve çalışma izni bakımından gerekli şartların sağlanması gerekir.
Afgan çoban için iki farklı senaryo bulunmaktadır.
Yabancı Türkiye'de bulunuyor ve en az 6 ay süreli geçerli ikamet iznine sahipse işveren tarafından yurt içinden çalışma izni başvurusu yapılabilir.
Başvuru, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın e-İzin sistemi üzerinden gerçekleştirilir.
Bu durumda temel yapı şu şekildedir:
Geçerli ikamet izni → Yabancı Kimlik Numarası → İş sözleşmesi → e-İzin başvurusu → Bakanlık değerlendirmesi → Çalışma izni
Bakanlık, hayvancılık sektörüne yönelik çalışma izni başvurularının yurt içinden ve yurt dışından yapılabildiğini açıkça belirtmektedir.
İkinci ve özellikle çiftlik sahipleri bakımından daha güvenli yöntem, yabancının Afganistan'da bulunduğu sırada yurt dışından çalışma izni başvurusu yapılmasıdır.
Bu yöntemde Afganistan vatandaşı, vatandaşı olduğu ülkedeki Türkiye Cumhuriyeti dış temsilciliğine çalışma vizesi/çalışma izni başvurusu yapar.
Dış temsilcilik başvuru sonrasında yabancıya 16 haneli referans numarası verir.
Yabancı bu referans numarasını Türkiye'deki işverene bildirir. İşveren ise bu numara üzerinden e-İzin sisteminde çalışma izni başvurusunu tamamlar.
Başvurunun olumlu sonuçlanması halinde yabancı, dış temsilcilikte gerekli harç ve vize işlemlerini tamamladıktan sonra Türkiye'ye giriş yapar. Çalışma izni kartı işverenin adresine gönderilir.
Bu nedenle Türkiye'de kaçak durumda bulunan bir Afgan'ın mevcut durumunu sonradan çalışma iznine çevirmeye çalışmak yerine, Afganistan'da bulunan bir yabancı için yurt dışından çalışma izni prosedürünün işletilmesi, mevzuatın öngördüğü temel yollardan biridir.
Tarafımıza iletilen ve Afganistan'daki Türkiye Cumhuriyeti dış temsilciliği nezdindeki başvuru sürecine ilişkin olduğu anlaşılan belgede aşağıdaki evraklar sayılmıştır:
Burada özellikle dikkat edilmesi gereken husus, belgede işverenin ekonomik ve tarımsal faaliyetinin de ortaya konulmasının istenmesidir.
Dolayısıyla süreç yalnızca “Afganistan'daki kişiye iş bulduk” şeklinde ilerlememektedir. İşverenin gerçek bir hayvancılık faaliyeti yürüttüğünün ve yabancı işçiye gerçekten ihtiyaç duyduğunun belgelenmesi önem taşımaktadır.
İşveren ile yabancı arasında imzalanan belirli süreli iş sözleşmesi, yabancının hangi işte ve hangi işveren yanında çalışacağını gösterir.
Çalışma izni zaten belirli bir işverene ve işe bağlı olarak düzenlendiğinden, sözleşmenin çalışma izni başvurusundaki rolü önemlidir.
Çalışma izni başvurusu yapılacak işyerinin kayıtlı ve çalışma ilişkisini gerçekleştirebilecek durumda olması gerekir.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı da hayvancılık işletmelerinin çalışma izni başvurusundan önce gerekli işyeri tescil işlemlerinin yapılmasını öngörmektedir.
Bu belgeler, başvurunun yalnızca kâğıt üzerinde oluşturulmuş bir iş ilişkisine dayanmadığının ve işverenin ekonomik/ticari faaliyetinin bulunduğunun ortaya konulmasına hizmet etmektedir.
Burada ayrıca Bakanlığın çalışma izni değerlendirmesinde işverenin mali yeterliliği ve istihdam kapasitesi gibi kriterleri dikkate aldığı unutulmamalıdır.
2026 yılı itibarıyla hayvancılık işletmelerine ilişkin özel çalışma izni kriterleri bulunmaktadır.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın güncel kriterlerine göre işletmenin HAYBİS'e kayıtlı olması ve belirli hayvan varlığına sahip olması gerekir.
Bu kriterlerin her bir katı için bir yabancı çoban/hayvan bakıcısı istihdamı esas alınmaktadır.
Aynı işletmede bu özel düzenleme kapsamında en fazla 3 yabancıya kadar çalışma izni düzenlenmesi öngörülmektedir. Başvuruların değerlendirilmesinde Tarım ve Orman Bakanlığı'nın görüşü alınmaktadır.
Örneğin;
100 büyükbaş besi hayvanı bulunan işletme → 1 yabancı çoban
200 büyükbaş besi hayvanı bulunan işletme → 2 yabancı çoban
300 büyükbaş besi hayvanı bulunan işletme → 3 yabancı çoban
şeklinde bir sistem söz konusudur.
Ancak bu sayıların HAYBİS kayıtları üzerinden doğrulanması önemlidir.
Evet.
Küçükbaş hayvancılık işletmelerinde özel kriter en az 200 küçükbaş hayvan varlığıdır.
Her 200 küçükbaş hayvan için bir yabancı çoban/hayvan bakıcısı istihdamı esas alınmakta ve aynı işletmede özel kriter kapsamında en fazla 3 yabancıya kadar çalışma izni düzenlenebilmektedir.
Evet. Ancak tavuk çiftlikleri bakımından 2026 yılında önemli bir güncelleme yapılmıştır.
3 Ağustos 2026 itibarıyla yürürlüğe giren özel düzenleme ile kümes hayvanları yetiştiriciliği sektöründe hayvan bakıcılığı, kümes bakım işçiliği ve benzeri işlerde çalışacak yabancılar bakımından özel değerlendirme kriterleri uygulanmaktadır.
Bu düzenlemede temel sistem, işletmede çalışan Türk vatandaşı sayısı üzerinden kurulmuştur.
Normal durumda her 5 Türk çalışanına karşılık 1 yabancı istihdamı esas alınmaktadır.
Ancak kümes hayvancılığında ilave yabancı işgücü ihtiyacı bulunması halinde, 31 Aralık 2027 tarihine kadar bu işlerde yapılacak başvurular belirli şartlarla genel istihdam kriterinden muaf değerlendirilebilmektedir.
Daha da önemlisi, 5 Türk çalışanından az çalışanı bulunan işyerlerinde, yurt içinden yapılan başvurularda, yabancı çalışan sayısının Türk çalışan sayısını aşmaması kaydıyla 2 yabancıya kadar istihdam ve mali yeterlilik kriterinin uygulanmaması öngörülmektedir.
Bu nedenle tavuk çiftlikleri açısından “mutlaka 50.000 tavuk bulunması gerekir” şeklinde eski veya farklı bir bilgiye dayanarak işlem yapılmamalıdır. 3 Ağustos 2026 itibarıyla güncel Çalışma İzni Değerlendirme Kriterleri ayrıca dikkate alınmalıdır.
Tarafımıza gönderilen ikinci belge, Sakarya Valiliği İl Tarım ve Orman Müdürlüğü tarafından 11.03.2026 tarihinde düzenlenmiş resmi bir yazıdır. Belgede, hayvancılık işletmelerinde istihdam edilecek yabancı uyruklu çoban ve çalışan ihtiyacının tespit edilmesine ilişkin çalışma istenmektedir.
Bu belge özellikle önemlidir.
Yazıda HAYBİS'e kayıtlı işletmelerin mevcut çalışanları ile ihtiyaç duydukları yabancı çoban/çalışan sayısının tespit edilmesi istenmiştir.
Ayrıca kanatlı işletmeleri bakımından;
varlığı üzerinden yabancı çalışan ihtiyacının tespit edilmesi ve işletme başına en fazla 3 yabancı çalışan esasının dikkate alınması belirtilmiştir.
Bu belge 11 Mart 2026 tarihli bir ihtiyaç tespit yazısıdır.
Buna karşılık Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın çalışma izni değerlendirme kriterleri 3 Ağustos 2026 tarihinde kümes hayvancılığı bakımından güncellenmiştir.
Bu nedenle 11 Mart 2026 tarihli belgeyi, bugün itibarıyla tavuk çiftliklerinde uygulanacak çalışma izni kriterlerinin tamamı olarak değerlendirmek doğru olmayacaktır.
Belge, özellikle Tarım ve Orman Bakanlığı'nın işletmelerin yabancı çalışan ihtiyacını tespit etme sürecini göstermesi bakımından önemlidir.
Güncel çalışma izni değerlendirmesinde ise 3 Ağustos 2026 tarihli kümes hayvancılığı düzenlemesi ayrıca dikkate alınmalıdır.
Bu ayrım, uygulamada başvurunun yanlış kriter üzerinden değerlendirilmesini önlemek bakımından oldukça önemlidir.
Çalışma izni bulunmayan bir Afgan'ın çiftlikte çalıştırılması, yabancının Afganistan vatandaşı olmasından bağımsız olarak izinsiz yabancı çalıştırma kapsamında değerlendirilir.
2026 yılı itibarıyla çalışma izni bulunmayan yabancıyı çalıştıran işverene her bir yabancı için 102.503 TL idari para cezası uygulanmaktadır.
Ayrıca çalışma izni olmaksızın bağımlı çalışan yabancı bakımından da 40.977 TL idari para cezası öngörülmektedir.
Bu nedenle örneğin çalışma izni bulunmayan:
işveren idari para cezası gündeme gelebilir.
Üstelik mesele yalnızca para cezasından ibaret değildir.
Çalışma izni olmadan çalıştığı tespit edilen yabancı hakkında, 6458 sayılı Kanun kapsamında sınır dışı etme kararı alınabilecek hallerden biri de çalışma izni olmadan çalışmaktır.
Ayrıca izinsiz yabancı çalıştıran işverenin, mevzuatta öngörülen şartlar çerçevesinde yabancının ve varsa ailesinin konaklama, ülkesine dönüş ve gerektiğinde sağlık giderleri bakımından da sorumluluğu doğabilir.
İhlalin tekrarlanması halinde idari para cezalarının bir kat artırılarak uygulanması da söz konusudur.
Pratik olarak süreç şu şekilde yürütülmelidir:
Büyükbaş ve küçükbaş hayvancılık bakımından işletmenin gerekli hayvan varlığına sahip olup olmadığı HAYBİS kayıtlarından değerlendirilir.
Çalışma izni başvurusu yapılacak işyerinin gerekli SGK kayıtlarının bulunması gerekir.
Afgan çoban Türkiye'de bulunuyorsa:
Geçerli ikamet izni var mı?
sorusunun öncelikle cevaplanması gerekir.
En az 6 ay süreli geçerli ikamet izni bulunan yabancılar bakımından yurt içi çalışma izni başvurusu yapılabilir.
Kaçak durumda bulunan bir Afgan'ın doğrudan çiftlikte çalıştırılması hukuka uygun değildir.
Yabancı Afganistan'da bulunuyorsa Türkiye'nin ilgili dış temsilciliğine çalışma vizesi başvurusu yaparak 16 haneli referans numarası alır. Bu numara işverene bildirilir ve işveren Türkiye'den e-İzin başvurusunu tamamlar.
İşveren ile Afgan çoban arasında belirli süreli iş sözleşmesi yapılması gerekir.
Özellikle;
başvuru sürecinde önem taşır.
Bu konuda en sık yapılan hata, yalnızca çiftliğin şartlarını kontrol etmektir.
Oysa çalışma izni başvurusunda iki ayrı tarafın şartları birlikte değerlendirilmelidir:
birlikte değerlendirilmelidir.
Evet. Afganistan vatandaşları Türkiye'de yasal olarak çalışma izni alabilir ve büyükbaş, küçükbaş veya uygun şartlarda kümes hayvancılığı işletmelerinde çoban/hayvan bakıcısı olarak çalışabilir.
Ancak burada üç temel şart birbirinden ayrılmalıdır:
Birincisi: Yabancının Türkiye'de yasal statüsünün bulunması gerekir. Türkiye'de bulunan ve yurt içinden başvuru yapılacak yabancının kural olarak en az 6 ay süreli geçerli ikamet iznine sahip olması gerekir.
İkincisi: Yabancı Afganistan'da bulunuyorsa, Türkiye'nin dış temsilciliğine çalışma izni/vizesi başvurusu yaparak 16 haneli referans numarası üzerinden yurt dışı çalışma izni süreci işletilebilir.
Üçüncüsü: Çiftliğin de çalışma izni bakımından gerekli kriterleri karşılaması gerekir. Büyükbaş hayvancılıkta 100 besi, 50 süt ve 75 karma büyükbaş; küçükbaş hayvancılıkta ise 200 hayvan kriterleri önem taşımaktadır.
Kümes hayvancılığında ise 3 Ağustos 2026 tarihinde yürürlüğe giren özel düzenleme ayrıca dikkate alınmalıdır. Özellikle hayvan bakıcısı ve kümes bakım işçisi olarak çalışacak yabancılar bakımından Türk çalışan sayısı ve yabancı çalışan sayısı üzerinden özel bir değerlendirme sistemi getirilmiştir.
Son olarak, çalışma izni bulunmayan Afgan işçinin çiftlikte çalıştırılması, “çobanlık zaten mevsimlik bir iştir” veya “çiftlikte barındırılıyor, normal işçi değil” gerekçeleriyle hukuka uygun hale gelmez. 2026 yılında çalışma izni olmadan yabancı çalıştıran işveren açısından her bir yabancı için 102.503 TL idari para cezası uygulanmaktadır ve yabancı hakkında sınır dışı etme süreci de gündeme gelebilmektedir.
Bu nedenle özellikle Afgan çoban istihdam edecek büyükbaş ve tavuk çiftliklerinin, yabancının Türkiye'deki statüsü ile işletmenin çalışma izni kriterlerini ayrı ayrı kontrol ederek hareket etmesi gerekir.
Bu içerikte özellikle Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın 2026 tarihli Çalışma İzni Değerlendirme Kriterleri, Bakanlığın Hayvancılık İşletmelerinde İstihdam Edilecek Çoban ve Hayvan Bakıcıları İçin Çalışma İzni Başvuru Süreçleri duyurusu, Göç İdaresi Başkanlığı'nın çalışma izni ve sınır dışı uygulamalarına ilişkin açıklamaları ve tarafımıza iletilen 11.03.2026 tarihli Sakarya İl Tarım ve Orman Müdürlüğü yazısı esas alınmıştır. Sakarya İl Tarım ve Orman Müdürlüğü yazısı, HAYBİS kayıtlı işletmelerde yabancı çalışan ihtiyacının tespit edilmesi ve işletmelerin mevcut/ihtiyaç duyulan çalışan bilgilerinin Bakanlığa aktarılması sürecini ortaya koymaktadır.
Detaylı bilgi için ofisimizle iletişime geçebilirsiniz.