Boşanma kararı netleşti, ama asıl tartışma başka bir yerde başlıyor: Düğünde takılan altınlar nerede? Annenizin aldığı çeyiz eşyaları kime kalacak? Evlilik boyunca birlikte alınan buzdolabı, koltuk takımı, televizyon kimin? Eşiniz "altınları sen götürdün" diyor, siz "altınları sen bozdurdun" diyorsunuz.
Bu tartışmalarda belirleyici olan çoğu zaman zilyetlik karinesi ve ispat yüküdür. Kimin neyi ispat etmesi gerektiğini bilmek, davanın sonucunu doğrudan etkiler. Bu yazıda Bilecik'te boşanma sürecindeki eşler için düğün takıları, çeyiz ve ev eşyasının hukuki durumunu sade bir dille anlatıyoruz.
Türk Medeni Kanunu'na göre taşınırın zilyedi onun maliki sayılır; önceki zilyetler de zilyetlikleri süresince o taşınırın maliki sayılırlar (TMK m. 985). Basitçe söylemek gerekirse: Bir eşya kimin elindeyse, aksi ispat edilene kadar onun olduğu varsayılır.
Bu bir karinedir, yani kesin bir hüküm değil, ispat yükünü belirleyen bir varsayımdır. Karşı taraf, eşyanın aslında kendisine ait olduğunu ispat ederek bu varsayımı çürütebilir. Boşanma davalarında altın, takı ve ev eşyası tartışmalarının neredeyse tamamı bu karinenin etrafında döner.
Yargıtay uygulamasında, düğünde takılan ziynet eşyalarının kural olarak kime takılırsa takılsın kadına bağışlanmış sayıldığı kabul edilmektedir. Bağış yoluyla edinilen mallar, kanun gereğince kişisel maldır (TMK m. 220/2). Ancak bazı yörelerde erkeğe takılan takıların erkeğe ait olduğu yönünde bir örf ve âdet bulunabilir; taraflar arasında farklı bir anlaşma da yapılmış olabilir. Bu durumlar ispat edilirse sonuç değişebilir.
Ziynet eşyaları, niteliği gereği taşınması kolay ve kişisel kullanıma yönelik eşyalardır. Bu nedenle uygulamada ziynetlerin kadının üzerinde veya kolayca alıp götürebileceği bir yerde bulunduğu kabul edilir. Kadın evden ayrılırken ziynetleri yanında götürmediğini ya da ziynetlerin koca tarafından alındığını, bozdurulduğunu veya harcandığını iddia ediyorsa, bunu ispat etmesi gerekir.
Ziynetlerin evlilik sırasında koca tarafından alınıp bozdurulduğu ispatlanırsa, kural olarak aynen iadesi veya bedeli istenebilir. Ziynetlerin geri verilmemek üzere verildiğini ispat yükü ise kocadadır.
Mal rejiminin başlangıcında eşlerden birine ait olan mallar ile bir eşin evlilik sırasında miras veya bağış gibi karşılıksız yollarla edindiği mallar kişisel maldır (TMK m. 220). Kadının ailesi tarafından alınan çeyiz eşyaları ile evlilikten önce eşlerden birinin sahip olduğu eşyalar bu kapsamdadır. Eşlerden birinin yalnız kişisel kullanımına yarayan eşya da kişisel maldır (TMK m. 220/1).
Evlilik birliği içinde, eşlerin geliriyle alınan buzdolabı, çamaşır makinesi, mobilya ve elektronik eşya gibi mallar kural olarak edinilmiş maldır. Bir eşin bütün malları, aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş mal kabul edilir; belirli bir malın eşlerden birine ait olduğunu iddia eden bunu ispatla yükümlüdür ve ispat edilemeyen mallar paylı mülkiyette sayılır (TMK m. 222). Bu mallar, mal rejiminin tasfiyesi sırasında değerlendirilir. Mal paylaşımının genel çerçevesi için Boşanma Davasında Mal Paylaşımı yazımıza bakabilirsiniz.
Ziynet ve kişisel eşyaların iadesi, boşanma davası ile birlikte talep edilebileceği gibi ayrı bir dava ile de istenebilir. Uygulamada en sık izlenen yol şöyledir:
Evden çıkarıldıysanız ve eşyalarınız içeride kaldıysa, konuta ilişkin haklarınız için Boşanma Sürecinde Evden Çıkarıldım, Ne Yapmalıyım? yazımıza da göz atabilirsiniz.
Boşanma ve buna bağlı ziynet ile eşya talepleri aile mahkemesinde görülür. 4787 sayılı Kanun'a göre aile mahkemeleri her ilde kurulur; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde bu davalara asliye hukuk mahkemesi bakar (m. 2). Boşanma davasında yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son altı aydır birlikte oturdukları yer mahkemesidir (TMK m. 168). Bu nedenle Bilecik'te yaşıyorsanız, eşiniz başka bir şehirde olsa bile davayı Bilecik'te açabilirsiniz.
Yargıtay uygulamasında, aksine bir örf ve âdet veya anlaşma ispatlanmadıkça, düğünde takılan ziynetler kime takılırsa takılsın kadına ait kabul edilmektedir. Ancak bu konu yöreden yöreye ve dosyadan dosyaya farklılık gösterebilir.
Ayrılık anına tanık olan kişilerin beyanları, ayrılığın acele ve zor koşullarda gerçekleştiğini gösteren deliller, kolluk tutanakları ve sonrasında yapılan yazışmalar bu konuda önem taşır. İspatın zor olabileceği düşünülerek, ayrılık sürecindeki her adımın belgelenmesi tavsiye edilir.
Ziynetlerin geri verilmemek üzere verildiği ispatlanamazsa, kural olarak bedelinin iadesi istenebilir. Bozdurulan ziynetlerle alınan mala katkı ise ayrıca mal rejimi tasfiyesinde değerlendirilebilir.
Fatura tek başına belirleyici değildir. Evlilik içinde alınan eşyalar kural olarak edinilmiş mal sayılır ve mal rejiminin tasfiyesinde değerlendirilir. Hangi eşin hangi eşyaya sahip olduğu ispat edilemezse paylı mülkiyet kuralı uygulanır (TMK m. 222).
Talebin niteliğine göre süreler farklılık gösterebilir. Ziynet ve eşya talepleri, boşanma davasıyla birlikte ileri sürülebileceği gibi ayrıca da dava konusu yapılabilir. Hak kaybı yaşamamak için talepleri geciktirmeden ve dosyaya özel değerlendirme yaparak ileri sürmek gerekir.
Boşanmada eşya ve ziynet tartışmalarında sonucu çoğu zaman haklılık değil, ispat belirler. Zilyetlik karinesi ve paylı mülkiyet kuralı kimin neyi ispat etmesi gerektiğini gösterir. Düğün görüntülerini, faturaları ve yazışmaları baştan korumak, ileride en güçlü delil hâline gelir.
Lexada Hukuk ve Danışmanlık ofisi, Serdivan/Sakarya merkezli olarak Bilecik dahil bölgedeki boşanma ve aile hukuku uyuşmazlıklarında; ziynet ve eşya alacağı, mal rejimi tasfiyesi, nafaka ve velayet konularında avukatlık ve danışmanlık hizmeti vermektedir. Bilgi almak için iletişim sayfamızı kullanabilir veya 0264 233 03 03 numaralı telefondan bize ulaşabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her dosyanın koşulları farklıdır.