Markanız tutmaya başladı. Başka bir şehirden bir girişimci, aynı isimle şube açmak istiyor. Bir fason üretici, ürünlerinizi sizin markanızla üretip kendi kanalında satmayı teklif ediyor. Ya da bir pazaryeri satıcısı, markanızın altında satış yapmak için izin istiyor. Hepsi kulağa iyi geliyor.
Ancak markanızı başkasına kullandırmanın yolu, sözlü bir “tamam, kullanabilirsin” değildir. Bunun hukuki adı marka lisansıdır. Doğru kurulmamış bir lisans ilişkisi; kalitenin düşmesine, markanın kontrolünü kaybetmenize ve uzun ihtilaflara yol açabilir. Bu yazıda lisans sözleşmesinin temel kurallarını ve sözleşmeye mutlaka yazılması gereken maddeleri anlatıyoruz.
Marka devrinde markanın sahipliği karşı tarafa geçer. Lisansta ise marka sizde kalır; karşı taraf yalnızca sözleşmede belirlenen sınırlar içinde markayı kullanma izni alır.
6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK), marka hakkının tescil edildiği mal veya hizmetlerin tamamı ya da bir kısmı için lisans sözleşmesine konu olabileceğini düzenler (SMK m. 24/1). Örneğin markanızı yalnızca tekstil ürünleri için lisanslayıp kozmetik ürünlerini kendinize saklayabilirsiniz.
SMK iki tür lisans tanır (SMK m. 24/2):
Sözleşmede bu konu yazılmamışsa lisans inhisari değildir. Bu nedenle bir bölgede tek yetkili olmak isteyen tarafın bunu açıkça sözleşmeye yazdırması gerekir.
Örneğin (varsayımsal): Sakarya’da bir kafe zinciri, Kocaeli için bir girişimciye inhisari lisans verir ve kendi kullanım hakkını sözleşmede saklı tutmaz. Bu durumda kafe zincirinin, lisans kapsamında kendisinin de markayı kullanamaması gibi beklenmedik bir sonuçla karşılaşma riski vardır. Bu yüzden coğrafi sınırlar ve saklı haklar net yazılmalıdır.
Marka üzerindeki hukuki işlemler yazılı şekle tabidir (SMK m. 148/4). Devir sözleşmelerinde ayrıca noter onayı geçerlilik şartıdır. Lisans sözleşmesi için kanun yazılı şekli arar.
Sözleşmenin Türk Patent siciline kaydettirilmesi de önemlidir. Sicile kaydedilmeyen işlemlerden doğan haklar, iyi niyetli üçüncü kişilere karşı ileri sürülemez (SMK m. 148/5). Kayıt başvurusu EPATS üzerinden yapılır. Güncel ücretler için marka işlem ücretleri sayfasına bakabilirsiniz.
Sözleşmede aksi kararlaştırılmamışsa lisans alan, lisanstan doğan haklarını üçüncü kişilere devredemez ve alt lisans veremez (SMK m. 24/3). Alt lisans, lisans alanın kendi aldığı izni başka birine kullandırmasıdır.
Lisans alanın, kendisine verilen hakları izinsiz genişletmesi veya başkalarına devretmesi marka hakkına tecavüz sayılır (SMK m. 29/1-ç). Örneğin yalnızca bir şehir için izin alan kişinin başka şehirlerde şube açması bu kapsamda değerlendirilebilir.
Kanun, lisans verenin, lisans alanın üreteceği mal veya sunacağı hizmetin kalitesini güvence altına alacak önlemleri almasını öngörür. Lisans alan da sözleşme şartlarına uymak zorundadır. Uymazsa marka sahibi, markadan doğan haklarını lisans alana karşı ileri sürebilir (SMK m. 24/4).
Uygulamada bu, sözleşmeye şu tür maddelerin eklenmesi anlamına gelir:
Markanızı franchise sistemiyle büyütmeyi düşünüyorsanız franchise sözleşmeleri yazımız da size yol gösterebilir.
Sözleşmede aksi kararlaştırılmamışsa, inhisari lisans sahibi üçüncü kişilerin tecavüzüne karşı marka sahibinin açabileceği davaları kendi adına açabilir (SMK m. 158/1).
İnhisari olmayan lisans alan ise önce marka sahibinden dava açmasını ister. Marka sahibi bunu kabul etmez veya bildirimden itibaren üç ay içinde dava açmazsa, lisans alan kendi adına ve kendi menfaati ölçüsünde dava açabilir (SMK m. 158/2). Bu hakkın sözleşmede açıkça sınırlandırılması mümkündür.
Tescilli bir marka, tescil tarihinden itibaren beş yıl içinde ciddi şekilde kullanılmazsa iptal edilebilir (SMK m. 9/1). Markanın, sahibinin izniyle kullanılması da marka sahibinin kullanımı sayılır (SMK m. 9/3).
Yani markayı kendiniz kullanmasanız bile lisans alanın gerçek ve ciddi kullanımı, markanızı iptal riskine karşı koruyabilir. Bunun için lisans alanın kullanımını gösteren belgeleri düzenli olarak talep etmeniz faydalı olur. Ayrıntılar için kullanmama nedeniyle marka iptali yazımıza bakabilirsiniz.
E-ticaret satıcıları için lisans ilişkisi çoğu zaman fiziksel bir mağazadan daha karmaşıktır. Çünkü aynı ürün aynı anda birden fazla pazaryerinde, sosyal medyada ve kendi sitenizde satılabilir. Bu nedenle sözleşmede “hangi kanalda kim satış yapabilir” sorusunun net cevabı olmalıdır.
Örneğin (varsayımsal): Markanızı bir fason üreticiye yalnızca toptan satış için lisansladınız. Üretici, aynı ürünleri sizin markanızla pazaryerinde perakende satmaya başlarsa, sizin mağazanızla aynı listede rekabet edebilir. Sözleşmede satış kanalları açıkça sınırlandırılmamışsa bu tartışmayı çözmek zorlaşır.
Ayrıca pazaryerlerinin marka koruma programları genellikle marka sahibinin belgelerini ister. Lisans alanın bu programlarda hangi yetkiyle işlem yapacağını da sözleşmede belirlemek faydalıdır. Pazaryerlerindeki marka uygulamaları için pazaryerlerinde genel marka uygulaması yazımıza göz atabilirsiniz.
SMK’daki hukuki işlemler başvuru aşamasındaki haklar için de uygulanır (SMK m. 148/8). Ancak marka henüz tescil edilmemişse koruma kapsamı belirsiz olabilir. Önce başvurunun yapılması sağlıklı olur.
Kanun lisans için yazılı şekli arar; noter onayını açıkça devir sözleşmeleri için şart koşar (SMK m. 148/4). Yine de ispat kolaylığı açısından imzaların doğruluğunu güvence altına almak faydalı olabilir.
Lisans sona erdikten sonra izinsiz kullanım, marka hakkına tecavüz oluşturabilir (SMK m. 29). Bu nedenle sözleşmede fesih sonrası geçiş süresi ve stokların durumu açıkça düzenlenmelidir.
Türkiye’deki tescil yalnızca Türkiye’de koruma sağlar. Yurt dışında lisans verecekseniz, o ülkede de marka korumanızın bulunması gerekir.
Kanunda bir oran belirlenmemiştir. Bedel tarafların anlaşmasına bağlıdır. Sabit ücret, satış üzerinden pay veya ikisinin birleşimi uygulamada sık görülen modellerdir.
Marka lisansı, markanızı büyütmenin ve gelir elde etmenin etkili bir yoludur. Ancak lisansın türü, bölgesi, süresi ve kalite kuralları yazılı olarak netleştirilmezse, markanın kontrolünü kaybetme riski doğar. Sözleşmenin sicile kaydı da üçüncü kişilere karşı korunmanız için önemlidir.
Lexada Hukuk ve Danışmanlık ofisi, marka ve patent hukuku alanında Serdivan/Sakarya merkezli olarak marka lisans, devir ve franchise sözleşmelerinin hazırlanması ile marka ihlali süreçlerinde avukatlık ve danışmanlık hizmeti vermektedir. Bize iletişim sayfamızdan veya 0264 233 03 03 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her dosyanın koşulları farklıdır.