İki arkadaş birlikte bir iş kurdunuz. Ürünleri birlikte geliştirdiniz, Instagram hesabını birlikte büyüttünüz, pazaryerindeki mağaza belli bir isimle tanınır hâle geldi. Sonra yollar ayrıldı. Ortağınız “Bu markayı ben buldum, ben kullanmaya devam edeceğim” diyor. Siz de aynı isimle satışa devam etmek istiyorsunuz.
Bu noktada çoğu girişimcinin aklına ilk gelen soru şu olur: “Marka kimde kalacak?” Cevap, duygulardan ya da markayı kimin bulduğundan çok, birkaç somut belgeye bağlıdır. Marka kimin adına tescilli, aranızda yazılı bir anlaşma var mı ve işi hangi yapıda yürüttünüz? Bu yazıda bu soruları sırasıyla ele alıyoruz.
6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK), marka korumasının tescil yoluyla elde edildiğini ve tescilden doğan hakların münhasıran marka sahibine ait olduğunu söyler (SMK m. 7). “Münhasıran” kelimesi, yalnızca o kişiye ait olduğu anlamına gelir.
Bu yüzden ilk iş, markanın sicil kaydına bakmaktır. Başvuru numarasıyla veya marka adıyla Türk Patent’in Marka Araştırma ekranından sorgulama yapabilirsiniz. Kayıtta “sahip” bölümünde yazan isim, hukuki tartışmanın başlangıç noktasıdır.
Uygulamada üç farklı tabloyla karşılaşırız:
Şirket, ortaklarından ayrı bir tüzel kişidir. Marka şirket adına tescilliyse, marka şirketin malvarlığına dahildir. Ortak, şirketteki payını devrederek ayrıldığında markayı yanında götüremez.
Örneğin limited şirkette esas sermaye payının devri yazılı yapılır, imzalar noterce onaylanır ve şirket sözleşmesinde aksi yoksa genel kurulun onayı gerekir (TTK m. 595). Bu devirle ortak, şirketteki payını devreder. Marka ise şirketin sicilinde kalmaya devam eder.
Ayrılan ortak aynı veya benzer bir isimle, aynı veya benzer mallarda yeni bir iş kurarsa, şirket bu kullanımın önlenmesini isteyebilir (SMK m. 7/2). Benzerliğin nasıl değerlendirildiğini karıştırılma ihtimali yazımızda ayrıntılı anlattık.
Ayrılan ortağın markayı kullanmaya devam etmesi isteniyorsa, iki yol vardır: Markanın ona devri ya da şirketin ona lisans vermesi. Bu konu ayrılık protokolünde açıkça yazılmalıdır.
Küçük işletmelerde en sık gördüğümüz durum budur. İş fiilen birlikte yürütülür ama marka başvurusu “nasılsa ortağız” düşüncesiyle tek kişinin adına yapılır. Ayrılık geldiğinde, sicilde adı yazan kişi güçlü konumdadır.
Diğer ortak açısından şu sorular önem kazanır:
Yazılı bir anlaşma varsa, sicildeki sahip bu anlaşmaya göre markayı devretmekle yükümlü olabilir. Bu durumda sözleşmeden doğan haklar dava yoluyla istenebilir.
SMK, kötü niyetle yapılan marka başvurularının itiraz üzerine reddedileceğini düzenler (SMK m. 6/9). Tescil gerçekleşmişse, aynı gerekçeyle mahkemeden markanın hükümsüzlüğü istenebilir (SMK m. 25/1-2). Hükümsüzlük, markanın baştan itibaren geçersiz sayılması demektir.
Örneğin (varsayımsal): Ortaklardan biri, ayrılık konuşmaları başladığında ortak kullanılan ismi gizlice kendi adına başvurur. Bu tablo kötü niyet tartışmasını gündeme getirebilir. Ancak kötü niyetin ispatı somut delillere dayanır. Yazışmalar, tarihler ve faturalar burada belirleyicidir. Konuyu marka hükümsüzlüğü ve kötü niyetli tescil yazımızda ayrıca ele aldık.
Eski ortağınızın yaptığı başvuru Resmi Marka Bülteni’nde yayımlanmışsa, yayımdan itibaren iki ay içinde gerekçeli itiraz yapılabilir (SMK m. 18/1). İtiraz ücretinin de bu süre içinde ödenmesi gerekir. Bu süre kaçırılırsa, mesele daha uzun ve masraflı olan hükümsüzlük davasına kalır.
Tescil yoksa SMK’nın tescilli markaya sağladığı güçlü koruma da yoktur. Bu durumda ilk başvuruyu yapan kişi öne geçme eğilimindedir. Ayrılık döneminde iki ortağın da aynı isim için yarışa girmesi sık görülür.
Yine de tescilsiz kullanım tamamen değersiz değildir. Başvuru tarihinden önce tescilsiz bir işaret üzerinde hak elde etmiş kişi, sonraki başvuruya itiraz edebilir (SMK m. 6/3). Bunun için kullanımın ciddi ve belgelenebilir olması gerekir. Ayrıntılar için tescilsiz markaların korunması yazımıza bakabilirsiniz.
Ayrıca şirket unvanı ile marka aynı şey değildir. Ticaret sicilindeki unvan, markayı otomatik olarak korumaz. Bu farkı ticaret unvanı ile marka arasındaki fark yazımızda anlattık.
Bazı ortaklar markayı baştan iki kişinin adına birlikte tescil ettirir. Bu durumda her biri markada pay sahibidir. SMK, birden fazla sahibi olan bir sınai mülkiyet hakkında, paydaşlardan biri payını üçüncü kişiye satarsa diğer paydaşlara önalım hakkı tanır (SMK m. 148/3). Önalım hakkı, satılan payı aynı şartlarla öncelikli olarak satın alabilme hakkıdır.
Bu hak, satışın bildirildiği tarihten itibaren üç ay ve her hâlde satıştan itibaren iki yıl içinde kullanılmalıdır. Anlaşma olmazsa alıcıya karşı dava açılır. Ortak tescilli markalarda kullanım, lisans verme ve masraf paylaşımı gibi konuların ayrıca yazılı bir sözleşmeyle düzenlenmesi, ileride çıkacak tartışmaları büyük ölçüde azaltır.
Ayrılık sırasında taraflar anlaşabiliyorsa, en temiz yol markanın akıbetini bir sözleşmeyle belirlemektir. Kanun bu konuda şekil şartları öngörür:
Markayı devretmek yerine kullanım izni vermek de mümkündür. Lisans, inhisari (yalnızca lisans alana tanınan) veya inhisari olmayan şekilde verilebilir. Sözleşmede aksi yazmıyorsa lisans inhisari değildir (SMK m. 24). Sicile kayıt işlemleri EPATS üzerinden yapılır. Güncel işlem ücretleri için Türk Patent marka işlem ücretleri sayfasını kontrol edebilirsiniz.
Markayı bulmuş olmak tek başına hak sahipliği sağlamaz. Aranızda yazılı bir anlaşma varsa ona dayanabilirsiniz. Başvuru sizi dışarıda bırakmak amacıyla yapıldıysa kötü niyet iddiasıyla itiraz veya hükümsüzlük yolu değerlendirilebilir (SMK m. 6/9, m. 25).
Marka şirket adına tescilliyse, aynı veya benzer bir ismi aynı veya benzer mallarda kullanması marka hakkına tecavüz oluşturabilir (SMK m. 7/2). Unvan tescil ettirmiş olması bu riski ortadan kaldırmaz.
Evet. Devir sözleşmesinin geçerli olması için noter tarafından onaylanmış olması gerekir (SMK m. 148/4). Ardından devrin sicile kaydı için Türk Patent’e başvurulmalıdır.
Marka, tescilli olduğu mal ve hizmetlerin bir kısmı için devredilebilir (SMK m. 148/6). Ancak aynı ismin farklı kişilerce kullanılması tüketicide karışıklık yaratabileceği için bu tür paylaşımların dikkatle kurgulanması gerekir.
Hayır, otomatik olarak gitmez. Sosyal medya hesabı ve alan adı ayrı kayıtlardır. Ayrılık protokolünde bunların akıbetini de ayrıca yazmanız gerekir.
Ortaklık bittiğinde markanın kimde kalacağını çoğu zaman sicil kaydı ve aranızdaki yazılı belgeler belirler. Marka şirket adına tescilliyse şirkette kalır. Tek bir ortağın adına tescilliyse, diğer ortağın hakları sözleşmeye ve somut delillere bağlıdır. En sağlıklı yol, ayrılık anında markanın akıbetini noter onaylı bir devir veya lisans sözleşmesiyle netleştirmek ve sicile kaydettirmektir. Daha da iyisi, ortaklığın başında bu konuyu yazılı hâle getirmektir.
Lexada Hukuk ve Danışmanlık ofisi, marka ve patent hukuku alanında Serdivan/Sakarya merkezli olarak marka tescili, devir ve lisans sözleşmeleri, itiraz ve hükümsüzlük süreçlerinde avukatlık ve danışmanlık hizmeti vermektedir. Bize iletişim sayfamızdan veya 0264 233 03 03 numaralı telefondan ulaşabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Her dosyanın koşulları farklıdır.